بوستر ترمز چیست؟ علائم خرابی و تشخیص قبل از تعویض
یک راننده میگوید پدال ترمز ناگهان سفت شده و برای توقف باید فشار بیشتری با پا وارد کند. راننده دیگری از نرمشدن پدال و پایینرفتن آن شکایت دارد. هر دو ممکن است نتیجه بگیرند «بوستر ترمز خراب شده»، درحالیکه این دو علامت الزاماً مسیر عیبیابی یکسانی ندارند. بوستر نیروی واردشده از طرف راننده را تقویت میکند تا فشردن پدال به نیروی کمتری نیاز داشته باشد. در مقابل، ایجاد فشار هیدرولیکی مدار برعهده سیلندر اصلی یا همان پمپ ترمز است. منابع فنی Bosch و ZF نیز وظیفه Brake Booster را کاهش نیروی موردنیاز روی پدال و ایجاد کمک ترمز معرفی میکنند.
پس پدال سفت بیشتر مسیر سیستم کمک ترمز را مطرح میکند؛ پدال نرم، اسفنجی یا پایینرونده میتواند شما را به سمت مدار هیدرولیکی، نشتی یا سیلندر اصلی ببرد.
بوستر ترمز دقیقاً چه کاری انجام میدهد؟
وقتی پدال را فشار میدهید، نیروی پای شما از طریق مکانیزم پدال به سیستم ترمز منتقل میشود. بوستر ترمز این نیروی ورودی را بیشتر میکند تا سیلندر اصلی با فشار پای کمتری فعال شود. خود بوستر قرار نیست مستقیماً فشار روغن ترمز را تولید کند.
در نوع وکیومی، اختلاف فشار برای ایجاد نیروی کمکی به کار میرود. خودروهای دیگر ممکن است از تقویتکننده هیدرولیکی یا سیستمهای الکترومکانیکی استفاده کنند. ZF برای نمونه بوسترهای الکترونیکی را نیز برای بعضی خودروهای جدید عرضه میکند که بدون مجموعه وکیوم متداول کار میکنند.
همین تفاوت نشان میدهد روش عیبیابی بوستر ترمز باید براساس معماری همان خودرو انتخاب شود.
بررسی مسیر خلأ در بوستر ترمز
در سیستم وکیومی، خود بوستر ترمز فقط یک بخش از مسیر است. برای ایجاد نیروی کمکی باید خلأ مناسب به آن برسد و حفظ شود.
شلنگ بوستر ترمز اولین بخش قابلبررسی است. ترک، شلشدن اتصال، لهشدگی یا آسیب مسیر ممکن است مقدار خلأ در دسترس را کاهش دهد. در چنین شرایطی پدال میتواند سنگینتر شود، درحالیکه خود بوستر هنوز سالم است.
سوپاپ یکطرفه نیز بخشی جداگانه از این مدار است. نقش دقیق آن به طراحی خودرو بستگی دارد، اما در سیستمهای مربوط به حفظ جهت مناسب جریان و عملکرد مدار خلأ کمک میکند. خرابی این قطعه نباید بدون بررسی به خرابی کل بوستر ترمز نسبت داده شود.
منبع تولید خلأ هم در همه خودروها یکسان نیست. بعضی طراحیها از خلأ منیفولد استفاده میکنند و برخی ممکن است پمپ خلأ مجزا داشته باشند. از طرف دیگر، سیستمهای الکترونیکی جدید حتی میتوانند بدون پمپ و شلنگ وکیوم متداول طراحی شوند.
پس وقتی کمک پدال از بین رفته است، سؤال درست این نیست که «بوستر خراب شده؟» بلکه باید پرسید «آیا خلأ مناسب تولید میشود، به بوستر میرسد و داخل سیستم حفظ میشود؟»
صدای تغییر دور موتور چه چیزی را نشان میدهد؟
صدای هیس یا فشفش هنگام ترمز ممکن است نشتی هوا را مطرح کند، اما محل نشتی فقط با شنیدن صدا مشخص نمیشود. شلنگ، اتصال، سوپاپ و آببندی داخل مجموعه بوستر هرکدام باید براساس طراحی خودرو بررسی شوند.
صدای کوتاهی که از یک خودروی سالم شنیده میشود نیز بدون مقایسه با مشخصات همان مدل نباید نشانه خرابی تلقی شود. آنچه اهمیت بیشتری دارد، ایجاد صدای جدید و مداوم همراه با تغییر واضح حس پدال است.
گاهی راننده متوجه میشود با فشار دادن ترمز، دور موتور هم تغییر میکند. در یک بوستر وکیومی، مدار کمک ترمز با منبع خلأ ارتباط دارد. نشتی قابلتوجه ممکن است اجازه ورود هوای کنترلنشده را بدهد و روی دور آرام موتور اثر بگذارد.
بااینحال هر خاموششدن یا افت دور هنگام ترمز به معنی خرابی بوستر ترمز نیست. نشتیهای دیگر، ایراد دریچه گاز، کنترل دور آرام یا مشکلات احتراق نیز ممکن است رفتار مشابه ایجاد کنند.
اگر تغییر دور دقیقاً و بهصورت تکرارشونده با فشار پدال همزمان است، بررسی مسیر خلأ بوستر ترمز منطقی میشود؛ نه تعویض فوری قطعه.
حتما بخوانید: تفاوت فنر لول جلو و عقب پراید؛ کدام فنر برای کدام محور است؟
بوستر خراب است یا پمپ ترمز؟
مرز میان این دو را باید از وظیفه آنها فهمید. بوستر ترمز کمک میکند شما نیروی کمتری به پدال وارد کنید؛ سیلندر اصلی این نیروی مکانیکی را به فشار هیدرولیکی مدار تبدیل میکند.
پس پدالی که ناگهان بسیار سفت شده بیشتر مسیر کمک ترمز را مطرح میکند. پدال نرم، اسفنجی یا پدالی که هنگام نگهداشتن آرام پایین میرود، بررسی مدار هیدرولیک و سیلندر اصلی را مهمتر میکند.
کاهش سطح مایع ترمز نیز ابتدا نیازمند یافتن نشتی است. وجود مایع در ناحیه اتصال سیلندر اصلی و بوستر ترمز بهتنهایی ثابت نمیکند مایع از خود بوستر خارج شده؛ منشأ هیدرولیکی باید جداگانه بررسی شود.
تست اولیه عملکرد کمک ترمز هم محدودیت دارد. چنین بررسیای ممکن است نشان دهد کمک موردانتظار وجود ندارد، اما مشخص نمیکند علت حتماً خود بوستر است. شلنگ، سوپاپ، منبع خلأ و در سیستمهای مربوط پمپ خلأ نیز همچنان در مسیر عیبیابی قرار دارند.
تست تخصصی باید براساس Service Manual همان خودرو انجام شود. عدد عمومی برای خلأ، میزان جابهجایی پدال یا مدت حفظ خلأ برای تمام خودروها قابل تعمیم نیست.
بهدلیل حساسیت سیستم ترمز، جداکردن شلنگ وکیوم، مسدودکردن مسیر یا رانندگی آزمایشی با بخشهایی از سیستم غیرفعال، روش مناسبی برای عیبیابی خانگی نیست.
چه زمانی ادامه رانندگی مناسب نیست؟
هر تغییر در ترمز به یک اندازه خطرناک نیست، اما بعضی نشانهها جای آزمونوخطا باقی نمیگذارند.
پدالی که ناگهان بسیار سفت شده، افت محسوس قدرت ترمزگیری، پایینرفتن پدال تا نزدیکی کف، مشاهده نشتی مایع یا روشنشدن هشدار سیستم ترمز باید زود بررسی شوند. ترمزگیری نامتعادل، رفتار غیرقابلپیشبینی یا صدای شدید تازه همراه با تغییر عملکرد نیز شرایطی نیست که بهتر باشد با ادامه رانندگی «ببینیم چه میشود».
در چنین وضعیتی خودرو را در محل امن متوقف کنید. اگر درباره عملکرد ترمز اطمینان ندارید، انتقال خودرو به تعمیرگاه از ادامه استفاده عادی ایمنتر است.
بعد از مشخصشدن منبع ایراد، تصمیم تعمیر هم روشنتر میشود. شاید فقط شلنگ یا سوپاپ مشکل داشته باشد. ایراد منبع خلأ مسیر تعمیر مستقل خود را دارد. خرابی خود بوستر نیز بسته به طراحی قطعه و دستور سازنده ممکن است روش تعمیر یا تعویض متفاوتی داشته باشد.
حتما بخوانید: فنر لول خودرو چیست؟ علائم خرابی و تفاوت آن با کمکفنر
بازکردن پوسته بوستر، تعمیر دیافراگم یا تنظیم میله فشار بدون مشخصات سازنده، کار مناسبی برای آموزش عمومی نیست. تنظیم نادرست Push Rod میتواند روی عملکرد کل مجموعه ترمز اثر بگذارد.
قبل از خرید نیز مدل خودرو، سال ساخت، تیپ، نوع موتور، نوع سیستم کمک ترمز، شماره فنی، شکل اتصالات و تصویر قطعه قبلی را بررسی کنید. ظاهر مشابه دو بوستر به معنی سازگاری آنها نیست. حتی Continental برای محصولات ATE مشخصات بوستر و وجود یا نبود سیلندر اصلی را بهصورت جداگانه تعریف میکند.
اگر پس از عیبیابی مشخص شده است خود بوستر نیاز به تعویض دارد، نام خودرو، سال ساخت، تیپ و در صورت امکان شماره فنی یا تصویر بوستر قبلی را برای بررسی سازگاری به یدک مدرن غرب اعلام کنید.
سخن پایانی
وقتی برای ترمزگیری ناگهان به فشار پای بیشتری نیاز دارید، سیستم کمک ترمز باید بررسی شود؛ اما بوستر فقط یکی از اجزای این مسیر است. در سیستم وکیومی، شلنگ، سوپاپ و منبع خلأ باید قبل از خرید قطعه کنار خود بوستر ترمز ارزیابی شوند. در مقابل، پدال نرم، اسفنجی یا پایینرونده مسیر دیگری دارد و بیشتر بررسی مدار هیدرولیکی و سیلندر اصلی را مطرح میکند. در سیستم ترمز، تعویض آزمایشی قطعه انتخاب مناسبی نیست. ابتدا مشخص کنید کدام بخش عملکرد طبیعی خود را از دست داده است؛ بعد درباره تعمیر یا تعویض تصمیم بگیرید.
سؤالات متداول
1-از کجا بفهمیم بوستر ترمز خراب شده است؟
سفتشدن پدال و افزایش نیروی لازم برای ترمزگیری میتواند خرابی سیستم کمک ترمز را مطرح کند. برای تأیید خود بوستر، مسیر خلأ، سوپاپ و منبع خلأ نیز باید سالم باشند.
2-فرق خرابی بوستر و پمپ ترمز چیست؟
خرابی کمک ترمز بیشتر با پدال سفت مطرح میشود. پدال نرم، اسفنجی یا پایینرونده بیشتر نیازمند بررسی سیلندر اصلی و مدار هیدرولیکی است.
3-صدای هیس هنگام ترمز گرفتن از چیست؟
نشتی در شلنگ، اتصال، سوپاپ یا خود مجموعه بوستر ترمز از احتمالهاست. محل صدا و تغییر همزمان حس پدال باید بررسی شوند و شنیدن هیس بهتنهایی خرابی بوستر را ثابت نمیکند.